1. Nguyên nhân
Suy vỏ thượng thận (Addison)
• Nguyên phát (tổn thương trực tiếp tuyến thượng thận):
• Bệnh tự miễn (phổ biến nhất).
• Nhiễm khuẩn: Lao, nấm, HIV.
• Di căn ung thư từ các cơ quan khác.
• Xuất huyết thượng thận (hội chứng Waterhouse-Friderichsen).
• Thứ phát (giảm kích thích ACTH từ tuyến yên):
• Dùng corticoid kéo dài dẫn đến suy trục hạ đồi – tuyến yên – tuyến thượng thận.
• Tổn thương tuyến yên (u tuyến, chấn thương, phẫu thuật).
Cường vỏ thượng thận (Hội chứng Cushing)
• Nguyên nhân do ACTH tăng cao:
• U tuyến yên (bệnh Cushing).
• U ngoại vi sản xuất ACTH (ung thư phổi tế bào nhỏ).
• Nguyên nhân độc lập với ACTH:
• U tuyến hoặc u vỏ thượng thận.
• Dùng corticoid liều cao kéo dài.
2. Triệu chứng
Suy vỏ thượng thận (Addison)
• Toàn thân: Mệt mỏi, yếu cơ, chán ăn, sụt cân.
• Da và niêm mạc: Sạm da (tăng sắc tố), đặc biệt ở vùng nếp gấp, khuỷu tay, môi.
• Huyết áp: Hạ huyết áp tư thế.
• Tiêu hóa: Buồn nôn, nôn, đau bụng, tiêu chảy.
• Chuyển hóa: Hạ natri, tăng kali, hạ đường huyết.
Cường vỏ thượng thận (Hội chứng Cushing)
• Toàn thân: Tăng cân, béo phì tập trung ở mặt (mặt trăng), cổ và bụng.
• Da: Da mỏng, dễ bầm tím, rạn da màu tím.
• Cơ và xương: Yếu cơ, loãng xương, gãy xương tự phát.
• Tim mạch: Tăng huyết áp.
• Chuyển hóa: Tăng đường huyết, rối loạn lipid máu.
• Tâm thần: Trầm cảm, kích động, rối loạn giấc ngủ.
3. Điều trị
Suy vỏ thượng thận (Addison)
1. Liệu pháp thay thế hormone:
• Glucocorticoid: Hydrocortisone hoặc Prednisolone.
• Mineralocorticoid: Fludrocortisone (trong suy nguyên phát).
2. Điều chỉnh rối loạn nước – điện giải: Bù natri, điều trị hạ kali.
3. Cơn suy thượng thận cấp:
• Tiêm tĩnh mạch Hydrocortisone liều cao.
• Bù dịch (NaCl 0.9%).
• Điều trị nguyên nhân gây stress (nhiễm trùng, chấn thương).
Cường vỏ thượng thận (Hội chứng Cushing)
1. Nguyên nhân do ACTH tăng:
• Phẫu thuật cắt bỏ u tuyến yên hoặc u ngoại vi.
• Xạ trị nếu không phẫu thuật được.
2. Nguyên nhân tại tuyến thượng thận:
• Phẫu thuật cắt bỏ u thượng thận.
• Dùng thuốc kháng vỏ thượng thận (Ketoconazole, Metyrapone) nếu không mổ được.
3. Do corticoid ngoại sinh:
• Giảm liều từ từ, tránh ngừng đột ngột.
